دستکاری روانشناختی زمانی به کار می رود که فردی می خواهد به نفع خود بر دیگری تاثیر بگذارد و قدرت و کنترل را به دست آورد.
روابط بین فردی پیچیده است و نیازمند مرزهای سالم است تا همه در کنار هم رشد کنند. با این حال، زمانی که مشکلاتی مانند رفتار دستکاریکننده به وجود میآیند، باید فوراً به آنها رسیدگی شود.
اگرچه دستکاری ممکن است زیرکانه باشد، اما تشخیص علائم برای متوقف کردن رفتار و محافظت از خود ضروری است.
دستکاری روانشناختی می تواند در روابط شخصی و حرفه ای رخ دهد و به مرور زمان باعث عدم تعادل قدرت شود که منجر به مشکلات بیشتری در مسیر می شود. اگرچه به ظاهر بی ضرر است، اما می تواند یک رابطه توهین آمیز عاطفی ایجاد کند که باعث می شود طرف مقابل احساس سردرگمی، اضطراب و خستگی کند.
درباره علائم، علل و راهبردهای مقابله با دستکاری روانشناختی بیشتر بدانید.
ویژگی های دستکاری روانشناختی
این دستکاری می تواند به صورت آگاهانه یا ناخودآگاه با نیت بد یا خوب انجام شود. یک ویژگی انسانی است، به این معنی که هر فردی قبلاً یک کار دستکاری انجام داده است. تاکتیک ها می توانند آشکار یا زیرکانه باشند.
برخی از نشانه های دستکاری روانشناختی عبارتند از:
- کسی که ضعف شما را می شناسد و از آن برای منافع شخصی سوء استفاده می کند
- متقاعد کردن فرد برای دست کشیدن از افراد یا چیزهای مهم در زندگی خود برای ایجاد وابستگی مشترک
- پنهان کردن حقیقت، دروغ گفتن و سرزنش شما بدون اینکه مسئولیت اعمال آنها را بر عهده بگیرید
- اتهامات مبهم
- شخصی که دائماً شما را مورد قضاوت یا تمسخر قرار می دهد، به گونه ای که باعث می شود احساس ناامنی کنید.
- گس لایت هنگام مواجهه با مشکل
- رفتار منفعل-پرخاشگرانه در هنگام عصبانیت به جای بیان مستقیم نگرانی های خود
انواع دستکاری های روانشناختی
رفتارهای دستکاری و دستکاری عاطفی دست به دست هم می دهند. انجام بازی های روانی باعث ایجاد ترس، زیر سوال بردن واقعیت شما و کاهش اعتماد به خود و دیگران می شود.
در اینجا برخی از اشکال رفتار دستکاری وجود دارد:
- گس لایت
- پرخاشگری منفعل
- انتقاد کردن
- دروغ گویی
- شرمساری
- انزوا
- انکار
- اجتناب
- ترس
- قربانی شدن
- چاپلوسی
شناسایی دستکاری روانشناختی
دستکاری کننده ممکن است دلایل مختلفی برای اعمال خود داشته باشد. برخی ممکن است بخواهند از پاسخگویی اجتناب کنند، برخی دیگر ممکن است عمداً سردرگمی ایجاد کنند یا ممکن است با یک بیماری روانی که بر رفتار آنها تأثیر می گذارد دست و پنجه نرم کند.
درک تاکتیکها و نشانهها میتواند به شما کمک کند از تأثیرات مخرب بر رفاه عاطفی و روابط خود جلوگیری کنید.
۱. گس لایت
این اصطلاح در سال 1938 در نمایشنامه «گس لایت» اثر پاتریک همیلتون رماننویس و نمایشنامهنویس بریتانیایی به عموم معرفی شد. این نمایش که بعداً به فیلم تبدیل شد، حول محور شوهری میچرخد که همسرش را برای زندانی کردن او دستکاری میکند. گس لایت نوعی آزار روانی است که باعث می شود قربانیان احساس کنند واقعیت هایشان جعای و مصنوعی است.
مطالعات نشان میدهد که افراد گس لایت از کلیشههای جنسیتی و نژادی علیه قربانیان خود برای دستکاری واقعیتهایشان استفاده میکنند. ادامه این رفتار، میتواند شک، اضطراب و افسردگی ایجاد کند.
۲. انزوا
دستکاری کننده برای جدا کردن شما از افراد و مکانهایی که بیشتر احساس راحتی میکنید، تلاش میکنند. هنگامی که شخصی از جامعه خود فاصله گرفت و در محیطی ناآشنا قرار گرفت، دستکاری کننده می تواند کنترل را به دست بگیرد.
در یک مطالعه اخیر، محققان دریافتند که زنان بیشتر از مردان انزوا را تجربه می کنند.
۳. ابراز عشق و علاقه مفرط
بمباران عشقی ( Love Bombing )الگوی رفتاری است که در آن شریک زندگی بیش از حد محبت می کند و توجه افراطی به شریک خود نشان می دهد. این تاکتیک دستکاری شامل پیشنهادهای بزرگی مانند معرفی شما به عزیزانشان، هدیه دادن مداوم و حتی گفتن «دوستت دارم» در اوایل رابطه است.
انفجار عشق ممکن است نشانه ای از اختلال شخصیت خودشیفته یا سبک های دلبستگی ناسالم باشد.
علت دستکاری روانی
مردم از دستکاری برای حفظ قدرت بیش از حد بر دیگران استفاده می کنند. این رفتار با اشکال سالم نفوذ اجتماعی متفاوت است زیرا هیچ تبادل عادلانه ای بین افراد وجود ندارد. یک نفر از دیگری برای منافع شخصی سواستفاده می کند.
رفتار دستکاری مزمن می تواند ناشی از عوامل زیادی باشد مانند:
الف) سابقه خانوادگی:
بزرگ شدن با اعضای خانواده ای که دستکاری روانی می کنند می تواند به طور قابل توجهی بر مکانیسم های بقای افراد تأثیر بگذارد. در خانوادههای ناکارآمد که ممکن است نیاز به دستکاری دیگران برای اجتناب از تنبیه یا برآورده کردن نیازهای اولیهشان باشد، ممکن است یاد بگیرند که با دیگران تعامل منفی داشته باشند.اگر تلاش هایی برای قدرت، کنترل، عشق و … وجود دارد، ممکن بود الگوها و رفتارهای ارتباطی ناسالم را آموخته باشند.
ب) بیماری روانی:
رفتارهای دستکاری مزمن با افراد دارای مشکلات دلبستگی و شرایط سلامت روانی مانند اختلال شخصیت مرزی و اختلال شخصیت خودشیفته مرتبط است.
ج) سابقه سوء استفاده:
تجربه انواع خاصی از سوء استفاده میتواند باعث شود که شخصی در ارتباط مستقیم با نیازهای خود احساس ناامنی کند و او را مستعد شکلگیری رفتارهای دستکاری کند.
درمان دستکاری روانشناختی
دستکاری طولانی مدت می تواند بر روابط نزدیک بین دوستان، خانواده، همسر و همکاران تأثیر منفی بگذارد و کیفیت روابط را بدتر کند و منجر به کاهش سلامت روانی یا پایان دادن به رابطه شود.
برخورد با این رفتار سمی می تواند خسته کننده شود. درمان افرادی که رفتارهای دستکاری دارند به ریشه موضوع بستگی دارد. اگر مشکل مربوط به سلامت روان باشد درمان در اولویت قرار دارد.
در اینجا به راه هایی برای متوقف کردن رفتار دستکاری اشاره شده است:
- به دنبال کمک حرفه ای برای کشف مشکلات در بیان نیازهای خود به طور مستقیم باشد
- در ارتباط با نقش خود در رابطه مسئولیت پذیر باشید
- اشکال سالم ارتباط و مرزها در روابط را یاد بگیرید.
مقابله با دستکاری روانشناختی
برخورد با افراد دستکاری کننده صرف نظر از نقش آنها در زندگی شما خسته کننده است. ممکن است متوجه نشوید که شخصی به صورت زیرکانه شما را دستکاری می کند.
یاد بگیرید در مواجهه با رفتارهای دستکاری به خود اعتماد کنید. شما می توانید بدون انجام رفتارهای مضر مانند مشاجره، با طرف مقابل همدلی کنید، که ممکن است او را تشویق کند.
در اینجا چند راه برای تعیین حد و مرز در روابطی که رفتارهای دستکاری در آنها وجود دارد آورده شده است:
- به طور واضح و مستقیم در مورد آنچه نیاز دارید یا دوست ندارید، صحبت کنید.
- مرزها را مشخص کنید و زمانی که تشخیص می دهید این اتفاق می افتد، رفتار دستکاری را اعلام کنید. اجازه دهید فرد بداند که در صورت ادامه مکالمه، شما در آن شرکت نخواهید کرد.
- فردی را پیدا کنید که تحت تأثیر دستکاری نیست و از او در مورد این موضوع راهنمایی بخواهید.
منبع:
https://www.verywellmind.com/what-is-manipulative-behavior-5220502