مصرف قلیان در نوجوانان ( دلایل و پیشگیری) + پادکست

قلیان، به شکل ابزاری برای دور هم آمدن و گذران وقت آزاد در سالهای اخیر شیوع يافته و اين ابزار در طول سالیان درازی در جامعه ايران و بسیاری از كشورهای عربی رواج داشته است؛ بنابراين، در سالهای اخیر پژوهشگران در حوزه های سلامت، روانشناسی و علوم اجتماعی به اين موضوع توجه كرده اند. بخشی از اين توجه، به دلیل رشد مصرف كنندگان آن و بخشی نیز به دلیل پیامدهای زيانباری است كه برای سلامتی مصرف كنندگان به دنبال دارد. مصرف قلیان يک روش قديمی استعمال دخانیات به شمار می رود كه در مبدأ آن اختلاف نظر وجود دارد. هند، تركیه و ايران نخستین استفاده كنندگان از قلیان هستند. امروزه، اين پديده در بین نوجوانان و جوانان به طور وسیعی رواج و محبوبیت يافته است.

اگر فرصت مطالعه ندارید، می‌ توانید به نسخه‌ ی صوتی گوش دهید. اما اگر ترجیح می‌ دهید متن را بخوانید، محتوای کامل در ادامه در دسترس شماست. به هر شکلی که برایتان راحت‌ تر است، این محتوا همراه شماست.

باورهای غلط در مورد قلیان

بسیاری از افراد مصرف كننده قلیان، بر اين باورند كه دود قلیان كمتر از دود سیگار ضرر دارد؛ درحالی كه ثابت شده دود قلیان مخلوطی از ۴۰۰۰ نوع ماده شیمیايی است كه با بیش از ۴۰ نوع ماده سرطانی تركیب می شود. نیکوتین، خون افرادی كه هرروز قلیان میكشند، مانند خون افرادی است كه روزانه ۱۰ نخ سیگار استفاده می كنند (دهداری و همکاران، ۱۳۹۱)
چنانكه برخی برآورد كرده اند كه مرگ های ناشی از مصرف دخانیات۶.۴ میلیون نفر در سال ۲۰۱۵ بوده است و تا سال ۲۰۲۰، دخانیات عامل ۱ مرگ از هر ۳ مرگ افراد بالغ خواهد بود ( :1991 ,.Heathertton et al 86). خطر مرگ ومیر در مصرف كنندگان دخانیات ۹۰-۸۰ درصد بیشتر از افرادی است كه اين مواد را استعمال نمی كنند.نو

مضرات قلیان کشیدن

۱. خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد:
۲. سطح اکسیژن خون را کاهش می‌دهد: موجب بی خوابی، سکته، بروز پیری زودرس می شود
۳. خطر مشکلات ریوی را افزایش می‌دهد: سل، برونشیت، گرفتگی و خارش گلو، احساس گرفتگی و درد در اطراف قفسه سینه
۴. می‌تواند باعث بیماری قلبی شود:
۵. باعث ایجاد بیماری های عفونی می شود.
۶. موجب کاهش میزان باروری در مردان و زنان

دلایل گرایش نوجوانان به مصرف قلیان

نتایــج بررســی مطالعــات نشــان داد کــه عوامــل متعــددی در گرایـش نوجوانـان بـه قلیـان تاثیـر گـذار هسـتند کـه بـه 5 دسـته کلـی شـامل عوامـل زمینـه ای، عوامـل روانـی، عوامـل اجتماعی، عوامــل فرهنگــی و عوامــل سیاســی تقســیم بنــدی شدند (سیف و همکاران، ۱۴۰۱).

الف) عوامل زمینه ای

۱. نژاد و جنسیت:

بـر اسـاس مطالعـات پسـران در مقایسـه بـا دختـران، گرایـش بیشـتری بـرای اعتیـاد بـه قلیـان داشـتند. بـر اسـاس نتایـج پژوهشـی کـه در ترکیـه انجـام گرفتـه اسـت، درک دختـران از مضـرات قلیـان بـر سـامت انسـان بیـش از پسـران اسـت و ایـن مسـئله بـه عنـوان یکـی از دلایـل کمتـر بـودن گرایـش دختـران بـه مصـرف قلیـان ذکر شـده اسـت عـلاوه بـر جنسـیت، از نـژاد نیـز بـه عنـوان عاملـی تاثیـر گـذار بـر گرایـش نوجوانـان بـه قلیـان یـاد شـده اسـت. در مطالعـات مختلـف شـانس اعتیـاد بـه قلیان در بیـن سـیاه پوسـتانِ، سـفید پوسـتان نوجوانـان آسـیایی بـه ویـژه عـرب تبـار هـا و جوانـان سـوریه بـالا گـزارش شـده اسـت.

۲. سـابقه ی مصـرف سـیگار:

سـابقه ی مصـرف سـیگار، الـکل و مـاری جوانـا شـانس اعتیـاد بـه قلیـان را بـالا مـی بـرد .افـرادی کـه بـه طـور مرتـب سـیگار مـی کشـند نسـبت بـه کسـانی کـه سـابقه ی مصـرف سـیگار در گذشـته را نداشـته انـد، شـانس بالاتـری بـرای اعتیـاد بـه قلیان دارند.

ب) عوامل روانی

۱. مؤلفه های شخصیتی:

اعتیــاد بــه دخانیــات دارای ابعــاد روانشـناختی اسـت؛ بـه ایـن معنـی کـه افـراد بـا خصوصیـات روانشـناختی خـاص ماننـد اعتمـاد بـه نفـس کـم، خودپنـداره منفـی، عـدم مهـارت نـه گفتـن و برخـی از انـواع شـخصیت، ممکـن اسـت بیشـتر در معـرض اعتیـاد بـه قلیـان باشـند .

۲. اتفاقـات تلـخ دوران کودکـی:

یکـی دیگـر از عوامـل خطـر برای گرایـش جوانـان و نوجوانـان به قلیـان، تجربیـات نامطلـوب دوران کودکـی اسـت کـه شـامل اسـترس هـای مهـم و انـواع خشـونت علیـه افـراد زیـر ۱۸ سـال همچـون انـواع سـوء اسـتفاده هـای جسـمی و جنسـی اسـت .

۳. جذابیتهـای حسـی:

جذابیـت هـای حسـی ماننـد لـذت بـردن از بـو و طعـم قلیـان و حالـت آرامـش بخشـی آن نقـش مهمـی در تمایـل بـه مصـرف قلیـان دارد.

ج) عوامل اجتماعی

۱. دسترسـی آسـان و ارزان:

اسـتفاده از قلیـان نـه تنها ارزان اسـت، بلکـه بـه صورتـی گسـترده در پـارک هـا، کافـه هـا، رسـتوران هـا و مهمانـی هـای دوسـتانه و خانوادگـی مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد و از آنجـا کـه نوجوانـان بـه دلیـل سـن پاییـن، دسترسـی محـدود تـری بـه سـایر مراکـز تفریحـی دارنـد، گرایـش بیشـتری بـه مصـرف قلیـان در آنهـا دیـده مـی شـود.

۲. درآمـد:

در بسـیاری از مطالعـات بیـن داشـتن درآمـد هفتگـی و پـول توجیبـی بـالا و شـانس اعتیـاد بـه قلیـان در نوجوانـان ارتبـاط مسـتقیمی وجـود دارد.

۳. دانـش و نگـرش اشـتباه:

بسـیاری از مصـرف کننـدگان قلیـان بـه اشـتباه تصـور مـی کننـد کـه قلیـان مضـرات کمتـری نسـبت بــه ســیگار دارد، عبــود دور از میــان آب ، تصور برکـم بـودن مـواد شـیمیایی موجـود در قلیـان نسـبت بـه سیگار، تصـور بـر عـدم وجـود نیکوتیـن و کربــن مونوکســید در قلیــان ، ســالم بــودن تنباکوهــای طعـم دار و میـوه ای، گیاهـی بـودن تنباکـوی مـورد اسـتفاده در قلیـان و بـی ضـرر بـودن آن در مطالعـات متعـددی مطـرح شـده انـد.

۴. خانــواده، دوســتان و مدرســه:

در برخــی مطالعــات مشــخص شـده کـه قلیـان در جمـع خانـواده، مهمانـی هـا و گفـت وگـو هـای دوسـتانه بـه وفـور مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیـرد و ایـن باعـث شـده کـه فـرد از کودکـی بـا قلیـان آشـنایی داشـته باشـد . در مطالعـات متعـددی تأثیـر گـروه دوسـتان در شـروع مصـرف قلیـان بـه ویـژه در جوانـان زیـر24 سـال بسـیار مهـم عنـوان شـده اسـت. در آمریـکا 90 درصـد دانـش آمـوزان اولیـن تجربـه مصـرف قلیـان را در جمـع خانـواده یـا دوسـتان ذکـر کـرده انـد. عـلاوه بـر ایـن، مدرسـه یکـی از عوامــل مهــم در ایجــاد یــا پیشــگیری از رفتارهــای پرخطــر است

د) عوامل فرهنگی

فرهنـگ جامعـه:

از دیربـاز مصـرف قلیـان در بیـن مـردم رواج داشـته و بـه عنـوان یـک اقـدام جمعـی اسـت کـه مـی توانـد در بیـن اعضـای خانـواده و اجتماعـات جنبـه سـرگرمی داشـته باشـد. از ایـن رو کشـیدن قلیـان بـرای نوجوانـان نیـز بـه عنـوان یـک سـرگرمی محسـوب مـی شـود. پذیـرش اجتماعی بیشـتر قلیـان نسـبت بـه سـیگار، تاثیـر اینترنـت و رسـانه هـای جمعـی کـه تصویـر مثبتـی از قلیـان را بـه نمایـش مـی گذارنـد و رواج فرهنــگ کافــه و پذیــرش مصــرف قلیــان نسـبت بـه سـیگار بـرای دختـر هـا موجـب تمایـل بیشـتر آنهـا بـه مصـرف قلیـان شـده اسـت .

ه) عوامل سیاسی

سیاسـت هـای بهداشـتی:

عـدم اجـرای قوانیـن منـع مصـرف قلیــان در مــاء عــام ، وجــود مــکان هــای تجــاری بــرای اســتعمال قلیــان در مــکان هــای عمومــی، فــروش آزاد تنباکـوی میـوه ای ، ارزان و در دسـترس بـودن تنباکـو ، عـدم تبلیغـات بـر علیـه مصـرف قلیـان در سـانه هـا از جملـه عواملـی هسـتند کـه شـاید بـه دلیـل سـود آوری مـورد غفلـت قـرار مـی گیرنـد.

روش‌هایی برای جلوگیری از قلیان کشیدن نوجوانان

اعتیاد نوجوانان به قلیان باید از همان دوران کودکی کنترل و پیشگیری شود. مراکز تحصیلی، کلاس‌های آموزشی، مراکز بهداشتی، خانواده و اطرافیان می‌توانند با ایجاد برنامه‌های متعدد از قلیان شدن نوجوانان جلوگیری کنند. ترک کردن قلیان و مواد اعتبادآور دیگر به دلیل داشتن مواد سمی و شیمیایی دشوار است. به همین جهت باید قبل از اعتیاد نوجوانان به قلیان، برای پیشگیری از آن اقدام شود.
چند راه برای جلوگیری از قلیان کشیدن نوجوانان عبارت است از:
1. شناخت دوستان و اطرافیان نوجوانان و دور کردن او از دوستان خلافکار
2. شرکت در کمپین‌های محلی و مدارس برای جلوگیری از مصرف قلیان و نشان دادن موضعی فعال برای مصرف نکردن دخانیات
3. صحبت کردن در رابطه با عوارض و خطرات مصرف قلیان و پیامدهای آن
4. آماده کردن فرزندان برای حضور در جامعه و توانایی نه گفتن
5. نشان دادن ضررهای مالی و هزینه‌های هنگفت مصرف قلیان
6. گذاشتن قرار ملاقات با روان‌شناسان و برطرف کردن ضعف‌های شخصیتی مانند خجالت و نداشتن اعتماد به نفس

منابع:

دهداری، ط.؛ جعفری، ع ر. و جوينی، ح. ۱۳۹۱. بررسی ديدگاههای دانشجويان دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره عوامل مرؤثر برر مصررف قلیران»، مجله علوم پزشکی رازی، دوره ۱۹، ش ۹۵، ص ۲۴-۱۷.
سیف, بحیرایی, دهقانی, & شریفی. (۲۰۲۳). عوامل موثر بر گرایش نوجوانان به مصرف قلیان: مرور حوزه ای. نشریه مرور سیستماتیک در علوم پزشکی,۲(۴), ۶۹-۸۰.‎
Hadidi, K.A. Mohammed, F.I. (2004) “Nicotine Content in Tobacco Used In Hubble-Bubble Smoking”, Saudi Med, 25(7): 912-7
Heathertton, T. F. Kozlowski, L. T. Frecher, R. C. Fagerstom, K. O. (1991) “The Fagerstrom Test for Nicotine Dependence: A Revision