سبكهای فرزندپروری مجموعه ای از نگرش های والدين نسبت به فرزندان و در رابطه با تربیت فرزندان می باشد كه سبب ايجاد جوی عاطفی میان فرزندان و والدين می شود(اشتابنرگ، ۱۳۸۷) .سبک فرزندپروری می تواند پیش بینی كننده رشد روانی اجتماعی، عملكرد تحصیلی، رفاه، سلامت و حتی مشكلات رفتاری فرزندان درآينده باشد.
سبک های فرزندپروری یکی از عوامل اصلی در شکلگیری شخصیت و رفتار کودکان هستند. در این مقاله، به بررسی چهار سبک اصلی فرزندپروری که توسط روانشناس مشهور دایانا بامراند در دهه 1960 شناسایی شدند می پردازیم و تأثیرات هر کدام بر توسعه کودک را تحلیل می کنیم. همچنین، به بررسی پژوهش های اخیر و نظرات کارشناسان در این زمینه خواهیم پرداخت.
دو معیار اصلی فرزندپروری
– محبت والدین
محبت شامل صمیمیت، علاقه، مهربانی و عاطفه والدين است
– كنترل والدين
كنترل، میزان سفت و سخت بودن قواعد و توقع والدين از فرزندانشان است
بر اساس اين دو شاخص مهم، سبک های فرزند پروری را به سه گروه تقسیم می کنند.
انواع سبک های فرزندپروری
۱.سبک فرزند پروری مقتدرانه (Authoritative Parenting)
تعریف: سبک فرزندپروری مقتدرانه، ترکیبی از انتظارات بالا و حمایت بالا است. والدین مقتدر، گرم، حامی و پرمحبت هستند، اما در عین حال انتظارات و استانداردهای خاصی برای رفتار کودکان خود دارند. آنها در کنار رعایت اصول و قوانین، به نظرات و احساسات کودکان خود نیز توجه می کنند و به آنها اجازه می دهند تا در تصمیمگیری ها مشارکت کنند.
ویژگی ها:
- ارتباط باز و دو سویه با کودک
- تعیین انتظارات منطقی و قابل دستیابی
- فراهم کردن محیطی حمایتی و محبت آمیز
- تشویق به استقلال و تفکر انتقادی
- استفاده از تشویق و تنبیه متناسب
تأثیرات بر کودکان: پژوهش ها نشان داده اند که کودکانی که تحت تربیت والدین مقتدر رشد می کنند، معمولاً از نظر عاطفی و اجتماعی سازگارتر هستند. این کودکان قادرند تصمیمات مناسبی بگیرند، مسئولیت پذیرتر باشند و اعتماد به نفس بالاتری داشته باشند. همچنین، در این کودکان توانایی های حل مسئله و مهارت های اجتماعی بهبود می یابد.
۲. سبک فرزندپروری اقتدارگرایانه (Authoritarian Parenting)
تعریف: والدین اقتدارگرا، انتظارات بالایی از کودکان خود دارند اما در عین حال توجه کمی به نیازهای عاطفی آنها می کنند. در این سبک، قوانین سختگیرانه و بدون انعطاف تعیین می شود و کودک هیچ گونه اختیاری در تصمیمگیری ها ندارد. والدین به طور معمول به شیوه ای دستوری با کودک برخورد می کنند و تأکید زیادی بر انضباط و اطاعت دارند.
ویژگی ها:
- تأکید بر قوانین و مقررات سختگیرانه
- عدم توجه زیاد به احساسات و نیازهای کودک
- عدم مشارکت کودک در تصمیمات خانوادگی
- استفاده زیاد از تنبیه به جای تشویق
تأثیرات بر کودکان: کودکانی که تحت تربیت والدین اقتدارگرا بزرگ می شوند، ممکن است از نظر اجتماعی و عاطفی دچار مشکلاتی شوند. این کودکان ممکن است احساس اضطراب و نارضایتی کنند، مهارت های اجتماعی ضعیفی داشته باشند و اعتماد به نفس پایین تری داشته باشند. همچنین، آنها ممکن است در موقعیت های مختلف زندگی دچار مشکلاتی در ارتباط با دیگران شوند.
۳. سبک فرزند پروری آسان گیرانه (Permissive Parenting)
تعریف: والدین آسان گیر، به طور معمول قوانین و مقررات کمی برای کودکان خود وضع می کنند و بیشتر به احساسات و خواسته های آنها پاسخ مید هند. این والدین تمایل دارند تا روابط دوستانه ای با فرزند خود داشته باشند و کمتر از تنبیه استفاده می کنند. آنها بیشتر تمایل دارند که خواسته های کودک را برآورده کنند، حتی اگر این خواسته ها مصلحت آمیز نباشند.
ویژگی ها:
- برخورد دوستانه و بی دغدغه با کودک
- انعطاف پذیری در تصمیمگیری ها
- کمترین میزان تنبیه
- حمایت زیاد از کودک در برابر سختی ها
تأثیرات بر کودکان: کودکانی که تحت تربیت والدین آسان گیر قرار دارند، ممکن است دچار مشکلات رفتاری شوند. این کودکان معمولاً در برابر قواعد و محدودیت ها مقاومت می کنند و ممکن است احساس کنند که برای رفتارهای خود هیچگونه مسئولیتی ندارند. در نتیجه، ممکن است در آینده مشکلاتی در تطبیق با محیط های اجتماعی و شغلی داشته باشند.
۴. سبک فرزندپروری بی توجه و سهل انگار (Neglectful Parenting)
تعریف: والدین بی توجه، کمترین میزان توجه و مراقبت را به نیازهای عاطفی، اجتماعی و جسمی کودک می دهند. در این سبک، والدین غالباً خود را از مسئولیت های تربیتی کنار می کشند و به ندرت در زندگی کودک مشارکت دارند. این والدین ممکن است به دلیل مشکلات شخصی یا اجتماعی نتوانند به نیازهای اساسی فرزند خود پاسخ دهند.
ویژگی ها:
- بی توجهی به نیازهای عاطفی و اجتماعی کودک
- غیبت فیزیکی و عاطفی از زندگی کودک
- عدم نظارت بر رفتار و فعالیت های کودک
- نبود تعامل و ارتباط مثبت
تأثیرات بر کودکان: کودکانی که تحت تربیت والدین بی توجه رشد می کنند، ممکن است با مشکلات جدی در زمینه های اجتماعی، عاطفی و حتی جسمی رو به رو شوند. این کودکان ممکن است احساس طرد شدگی کنند و از نظر عاطفی آسیب ببینند. همچنین، مشکلاتی در عملکرد تحصیلی و ارتباطات اجتماعی آنها مشاهده می شود و احتمال ارتکاب به رفتارهای پرخطر در سنین نوجوانی نیز افزایش می یابد.
تأثیرات فرهنگی و اجتماعی بر سبک های فرزندپروری
سبک های فرزندپروری نه تنها تحت تأثیر شخصیت والدین و خصوصیات فردی آنها قرار دارند، بلکه فرهنگ و جامعه نیز نقش زیادی در شکل گیری این سبک ها ایفا می کنند. در برخی فرهنگ ها، به دلیل ارزش های اجتماعی و اقتصادی خاص، ممکن است یکی از سبک ها بیشتر از سایرین رایج باشد. به عنوان مثال، در جوامعی که تأکید زیادی بر احترام به بزرگترها و قوانین اجتماعی دارند، سبک فرزندپروری اقتدارگرایانه ممکن است رایج تر باشد. در حالی که در جوامع دیگر، والدین ممکن است بیشتر از سبک های آزادتر و حمایتگرانه استفاده کنند.
نتیجه گیری
سبک های فرزندپروری تأثیرات عمیقی بر رشد و رفتار کودکان دارند. والدین باید با دقت و توجه به نیازهای کودک و شرایط اجتماعی خود، سبک مناسبی برای تربیت فرزندشان انتخاب کنند. در این راستا، شناخت اثرات هر سبک و تغییرات آن در طول زمان می تواند به والدین کمک کند تا به بهترین شیوه ممکن کودکان خود را تربیت کنند. با توجه به تحقیقات و مطالعات مختلف، سبک فرزندپروری مقتدرانه بیشترین تأثیر مثبت را بر رشد و توسعه کودکان دارد.
منابع:
- اشتابنرگ، لارنس (1387).ده اصل ثابت فرزندپروری (ترجمه مهرنوش عابر). تهران: انتشارات رشد
- ماسن، پاول هنری؛ كیگان، جروم؛ هوستون، آلتاكارول و كانجر، جان جین وی(1389)رشد و شخصیت كودک (ترجمه مهشید ياسايی). تهران : مركز نشر
- هیبتی، خلیل (1381). بررسی شیوه های فرزند پروری والدين و رابطه آن با شیوه های مقابله با استرس دانش آموزان دختر و پسر سال سوم دبیرستان های رشد زرقان. پايان نامه كارشناسی ارشد. دانشگاه شیراز