استفاده گسترده از شبکه های اجتماعی با افزایش احساس افسردگی پیوند خورده است. مطالعات نشان می دهند که استفاده بیش از حد (افراطی) از این پلتفرم ها می تواند محرک عواطف منفی باشد؛ موضوعی که اغلب ریشه در مقایسه های اجتماعی ناخوشایند و مواجهه با محتوای منفی دارد. کاهش زمان حضور در این فضاها می تواند به بهبود خلق و خو و ارتقای سلامت روان (بهزیستی) کمک شایانی کند.
شواهدی مبنی بر اینکه شبکه های اجتماعی ممکن است موجب افسردگی شوند
تقریباً ۴ میلیارد نفر از پلتفرم های شبکه های اجتماعی مانند فیس‌بوک، توییتر و اینستاگرام استفاده می کنند.
سایمون کمپ (Simon Kemp): «در حال حاضر بیش از نیمی از مردم کره زمین از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند.»
این استفاده گسترده، متخصصان سلامت روان را بر آن داشته است تا بررسی کنند که آیا محبوبیت شبکه های اجتماعی در ابتلا به افسردگی نقش دارد یا خیر.
تحقیقات نشان می دهد که محدود کردن استفاده از شبکه های اجتماعی می تواند به شادکامی (خوشحالی) بیشتری منجر شود. مطالعات حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی ممکن است احساسات منفی را برانگیزند و علائم افسردگی را تشدید کنند:
- شبکه های اجتماعی هرگز تا این حد محبوب نبوده‌اند؛ به طوری که بیش از نیمی از جمعیت جهان در این سایت های ارتباطی که بی وقفه اخبار منتشر می‌کنند (اخباری که عمدتاً منفی هستند)، فعال اند.
- یک مطالعه منتشر شده در نشریه لنست (Lancet) در سال ۲۰۱۸ نشان داد افرادی که اواخر شب فیس بوک خود را چک می کنند، بیشتر در معرض احساس افسردگی و ناخشنودی قرار دارند.
- مطالعه دیگری در سال ۲۰۱۸ نشان داد که هرچه افراد زمان کمتری را در شبکه های اجتماعی سپری کنند، علائم افسردگی و احساس تنهایی کمتری را تجربه می کنند.
- یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ نشان داد کاربران فیس بوک که هنگام استفاده از این شبکه اجتماعی احساس حسادت (غبطه) می کردند، بیشتر مستعد بروز علائم افسردگی بودند.
در می ۲۰۲۳، دکتر ویوک مورتی (Vivek Murthy)، جراح ایالات متحده، توصیه نامه ای را برای جلب توجه عمومی به اثرات شبکه های اجتماعی بر سلامت روان جوانان منتشر کرد. وی خاطرنشان می کند که در دوره های حساس رشد مغز نوجوانان، استفاده از شبکه های اجتماعی پیش‌بینی کننده کاهش رضایت از زندگی و همچنین بروز نگرانی های مضاعفی در مورد تصویر بدنی (Body image)، مشکلات خواب و بسیاری موارد دیگر است.
افسردگی بالینی چگونه است؟ (علائم افسردگی بالینی)
افسردگی بالینی یا «اختلال افسردگی اساسی» (Major depressive disorder)، یک اختلال خلقی است که با احساس غم و اندوه مداوم و از دست دادن علاقه به فعالیت‌هایی که فرد پیش‌تر از آن‌ها لذت می‌برده، مشخص می‌شود.
افسردگی می تواند خفیف یا شدید باشد و تمرکز کردن، خواب و تغذیه مناسب، تصمیم‌گیری و یا انجام کارهای روزمره را برای مبتلایان به این اختلال دشوار سازد.
افراد مبتلا به افسردگی ممکن است علائمی از این دست را تجربه کنند:
روان درمانی و مصرف دارو از جمله روش‌های درمان افسردگی هستند. در کنار این موارد، محدود کردن زمان استفاده از شبکه‌های اجتماعی و اولویت دادن به ارتباطات در دنیای واقعی (ارتباطات حضوری) می‌تواند برای سلامت روان بسیار مفید باشد.
آیا واقعاً شبکه های اجتماعی مقصرند؟
برخی از مطالعات پیرامون شبکه های اجتماعی و سلامت روان نشان می دهند که بین این پلتفرم ها و افسردگی یک «همبستگی» (Correlation) وجود دارد. اما تحقیقات دیگر گام را فراتر نهاده و دریافته اند که شبکه های اجتماعی به احتمال زیاد واقعاً «عامل» (Cause) ایجاد افسردگی هستند. نشریه روانشناسی اجتماعی و بالینی در سال ۲۰۱۸ یک مطالعه پیشگام را برای بررسی این ارتباط منتشر کرد.
این مطالعه نشان داد که هرچه افراد زمان کمتری را در شبکه‌های اجتماعی سپری کنند، کمتر احساس افسردگی و تنهایی می‌کنند.
این موضوع حاکی از وجود ارتباطی معنادار میان استفاده کمتر از شبکه های اجتماعی و ارتقای بهزیستی هیجانی (Emotional well-being) است. به گفته محققان، این پژوهش برای نخستین بار توانست یک رابطه علت و معلولی علمی را بین این دو متغیر اثبات کند.
جوردین یانگ (Jordyn Young)، یکی از نویسندگان این مطالعه، در بیانیه ای اعلام کرد: «پیش از این، تنها چیزی که می توانستیم بگوییم این بود که بین استفاده از شبکه‌های اجتماعی و پیامدهای منفی در سلامت روان (بهزیستی) یک ارتباط وجود دارد.»
محققان برای اثبات رابطه علی میان شبکه‌های اجتماعی و افسردگی، ۱۴۳ دانشجوی دانشگاه پنسیلوانیا را به دو گروه تقسیم کردند:
استفاده نامحدود از شبکه‌های اجتماعی: یک گروه می توانستند بدون هیچ محدودیتی از این شبکه ها استفاده کنند.
استفاده محدود از شبکه‌های اجتماعی: دسترسی گروه دوم به شبکه‌های اجتماعی، در مجموع به ۳۰ دقیقه در روز (برای فیس‌بوک، اینستاگرام و اسنپ‌چت) و در یک بازه زمانی سه هفته ای محدود شد.
هر یک از شرکت کنندگان در این مطالعه برای دسترسی به شبکه های اجتماعی از گوشی آیفون استفاده می کردند و محققان برای اطمینان از پایبندی آن ها به قوانین تحقیق، داد ه‌های گوشی شان را رصد می کردند. گروهی که دسترسی محدودی داشتند، نسبت به ابتدای مطالعه، کاهش چشمگیری در «شدت افسردگی و احساس تنهایی» خود گزارش کردند.
نکته جالب اینجاست که هر دو گروه، افت میزان اضطراب و «ترس از دست دادن» (که با نام فومو یا FOMO شناخته می‌شود) را گزارش کردند؛ ظاهراً به این دلیل که صرفِ شرکت در این مطالعه باعث شده بود حتی گروهی که دسترسی نامحدود داشتند نیز نسبت به مدت‌زمانی که در این شبکه‌ها سپری می‌کنند، آگاه‌تر و حساس‌تر شوند.
شبکه های اجتماعی کمتر، فوموی (FOMO) کمتر
هنوز به طور قطع مشخص نیست که چرا شرکت‌کنندگانی که روزانه تنها ۳۰ دقیقه در شبکه‌های اجتماعی وقت گذراندند، افسردگی کمتری را تجربه کردند. با این حال، محققان بر این باورند که این جوانان از تماشای محتوایی که ممکن است باعث ایجاد احساسات منفی در آن‌ها شود – مانند عکس‌های تعطیلات ساحلی یک دوست، نامه پذیرش در مقطع کارشناسی ارشد، یا تصویر یک خانواده شاد – در امان مانده‌اند.
به نظر می‌رسد محدود کردن استفاده از شبکه های اجتماعی، موارد زیر را کاهش می‌دهد:
- مقایسه های نامطلوب (Unfavorable comparisons): دیدن عکس ها یا پست های افرادی که ظاهراً زندگی های «بی نقص» و کاملی دارند، می تواند به کاربران شبکه های اجتماعی این احساس را القا کند که به اندازه کافی خوب نیستند (یا در سطح آن ها نیستند). یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ در دانشگاه میزوری نشان داد که کاربران فعال فیس‌بوک در صورتی که هنگام استفاده از این شبکه اجتماعی احساس غبطه خوردن را تجربه کنند، بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی قرار دارند.
- احساس جا ماندن (The sense of missing out): شبکه‌های اجتماعی همچنین می‌توانند کاربران را دچار سندرم فومو (FOMO) کنند. برای مثال، اگر فردی به تعطیلات ساحلی دوستش دعوت شده باشد اما به هر دلیلی نتواند برود، یا اگر دوستش اصلاً او را به این سفر دعوت نکرده باشد، تماشای حضور دیگر اعضای حلقه دوستانش در آن سفر می تواند باعث احساس رنجش و طردشدگی در او شود. این امر می تواند منجر شود که فرد، دوستی ها و یا حتی ارزش و عزت نفس خود را زیر سوال ببرد.
- حسادت (Jealousy): کاربرانی که به صفحه شبکه اجتماعی پارتنر (شریک عاطفی) سابق خود سر می زنند و عکس های او را در حال وقت گذرانی و صرف شام با عشق جدیدش می بینند نیز ممکن است فومو را تجربه کنند. آن ها ممکن است با خود فکر کنند که چرا پارتنر سابقشان هرگز آن ها را به چنین رستوران های شیکی نبرده یا چنین هدایای گران قیمتی برایشان نخریده است.
محدود کردن زمان استفاده از شبکه های اجتماعی به معنای صرف زمان کمتر برای مقایسه خود با دیگران است. این موضوع در نهایت باعث می شود که فرد افکار منفی کمتری نسبت به خود داشته باشد و از بروز علائمی که زمینه ساز ابتلا به افسردگی می‌شوند، جلوگیری کند.
شکل جدیدی از قلدری (زورگویی)
پیش از فراگیری اینترنت و شبکه های اجتماعی، کودکان در بیشتر موارد تنها باید نگران قلدری و زورگویی در حیاط و محیط مدرسه می‌بودند. اما شبکه های اجتماعی مسیر و ابزار جدیدی را در اختیار زورگویان قرار داده است تا قربانیان خود را آزار دهند.
زورگویان تنها با یک کلیک می توانند ویدیویی از هدفِ خود را در حالی که مورد تمسخر، ضرب و شتم یا تحقیر قرار گرفته است، دست به دست کنند. افراد می توانند به صورت گروهی به صفحه شبکه اجتماعی یکی از همسالان خود هجوم برده، نظرات منفی (کامنت های توهین‌آمیز) بگذارند یا اطلاعات نادرست و شایعاتی را درباره او پخش کنند. در برخی موارد، قربانیانِ این نوع قلدری حتی دست به خودکشی زده اند.
اگرچه بسیاری از مدارس دارای سیاست های ضد قلدری و قوانینی در مورد رفتار آنلاین دانش آموزان هستند، اما نظارت بر رفتار های آزارگرانه در شبکه های اجتماعی همچنان برای مربیان و والدین کاری دشوار است.
آنچه اوضاع را وخیم تر می کند این است که قربانیانِ قلدری معمولاً می ترسند که در صورتِ در میان گذاشتنِ این آزار و اذیت ها با والدین، معلم یا مدیر مدرسه، میزان این زورگویی ها تشدید شود. این موضوع می تواند باعث شود که کودک احساس انزوایِ بیشتری کند و از دریافت حمایت عاطفیِ مورد نیاز برای مقابله با چنین موقعیت سمی و بالقوه بحرانی (ناپایداری) محروم بماند.
مرور وسواس گونه اخبار بد
عادتِ افراط در مصرف اخبار ناگوار در شبکه های اجتماعی یا سایر فضاهای آنلاین، با عنوان «دوم‌اسکرولینگ» (Doomscrolling – مرور وسواس‌گونه اخبار بد) شناخته می شود و می‌تواند تأثیرات مخربی بر سلامت روان داشته باشد که به بروز یا تشدید علائم اضطراب و افسردگی منجر می‌گردد.
یک مطالعه منتشر شده در نشریه روان پزشکی لنست (Lancet Psychiatry) در سال ۲۰۱۸ بر روی ۹۱,۰۰۵ نفر نشان داد، افرادی که پیش از خواب وارد فیس بوک می شدند، ۶ درصد بیشتر در معرض ابتلا به «اختلال افسردگی اساسی» قرار داشتند و سطح شادکامی خود را ۹ درصد پایین تر از کسانی ارزیابی کردند که از «بهداشت خوابِ» بهتری برخوردار بودند.
روان شناسان بر این باورند که دوم اسکرولینگ یک چرخه منفی نگری ایجاد می کند که رهایی از آن بسیار دشوار است. ذهن انسان به طور طبیعی (از نظر تکاملی) برای جستجوی تهدیدها برنامه‌ریزی شده است. هرچه زمان بیشتری را صرف تماشای اخبار بد کنیم، این خطرات در ذهن ما بزرگ تر جلوه کرده و مضطرب تر می‌شویم. طولی نمی‌کشد که جهان به مکانی کاملاً تاریک و یأس‌آور تبدیل به نظر می رسد و احساس ناامیدی را در افرادی که درگیر دوم اسکرولینگ هستند، به شدت افزایش می دهد.
چگونه از شبکه های اجتماعی به صورت سالم و ایمن استفاده کنیم؟
استفاده از شبکه‌های اجتماعی با خطراتی برای سلامت روان همراه است، اما این بدان معنا نیست که باید به طور کامل از آن‌ها اجتناب کرد. متخصصان توصیه می‌کنند که از این پلتفرم‌های ارتباطی در حد اعتدال استفاده شود.
هنگام استفاده از شبکه های اجتماعی یک تایمر تنظیم کنید یا اپلیکیشنی روی گوشی یا کامپیوتر خود نصب کنید که مدت زمان سپری شده‌ی شما در این پلتفرم‌ها را ردیابی و محاسبه کند.
بدون وجود این تایمرها یا اپلیکیشن ها، به راحتی ممکن است پیش از آنکه متوجه شوید، ساعت ها وقت خود را در شبکه های اجتماعی بگذرانید. برای محدود کردن زمان حضور خود در این فضا، همچنین می توانید برای فعالیت‌هایی در دنیای واقعی برنامه ریزی کنید؛ فعالیت هایی که به شما کمک می کنند تا روی محیط و شرایطِ «در لحظه ی» خود تمرکز کنید.
با پرداختن به فعالیت های زیر، برای لذت بردن از زندگی آفلاین (خارج از فضای مجازی) وقت بگذارید:
خواندن یک کتاب
تماشای یک فیلم
قدم زدن (پیاده روی)
بازی کردن
پختن نان (یا آشپزی)
مکالمه تلفنی با یک دوست
منبع:
https://www.verywellmind.com/social-media-and-depression-5085354