مطالعه جدید روانشناسی نشان می‌دهد که فابینگ با غیر انسانی‌ سازی و پرخاشگری مرتبط است.

مطالعه‌ ای جدید که در مجله”Computers in Human Behavior” منتشر شده است نشان می‌دهد که عمل ظاهراً بی‌ضرر “فابینگ” — یعنی نادیده گرفتن دیگران برای چک کردن گوشی — می‌تواند پیامدهای اجتماعی غیر منتظره‌ای داشته باشد. محققان دریافتند که وقتی افراد توسط دیگران نادیده گرفته می‌شوند، نسبت به نیت‌ های فردی که آن‌ها را نادیده گرفته است، دچار عدم اطمینان می‌شوند و او را کمتر انسانی تلقی می‌کنند و حتی با پرخاشگری بیشتری پاسخ می‌دهند. این یافته‌ ها نشان می‌دهد که حواس‌ پرتی‌های دیجیتالی می‌توانند پیوندهای انسانی پایه‌ای را تضعیف کنند و بر نحوه درک ما از دیگران و رفتارمان با آن‌ها تأثیر بگذارند.

فابینگ، ترکیبی از کلمات “تلفن” و “بی‌اعتنایی” است و به رفتاری اشاره دارد که در آن، فرد به‌جای توجه به کسی در یک موقعیت اجتماعی، به گوشی هوشمند خود توجه می‌کند. این رفتار که در دنیای دیجیتالی امروز رایج است، می‌تواند به‌ تدریج کیفیت تعاملات رو در رو را کاهش دهد، چرا که معمولاً نشانه‌ای از بی‌علاقگی یا بی‌توجهی به فرد مقابل است. در روابطی مانند روابط عاشقانه، روابط والدین و فرزندان و حتی همکاران، فابینگ می‌تواند حس نادیده گرفته شدن و کاهش رضایت را ایجاد کند.

فابینگ و غیر انسانی سازی

تحقیق جدید با هدف بررسی این موضوع انجام شد که آیا “فابینگ می‌تواند منجر به “غیر انسانی‌ سازی” دیگران شود؛ به این معنا که فرد شخص مقابل را کمتر انسانی و بیشتر شبیه به یک شیء تصور کند. محققان علاقه‌مند بودند که بدانند آیا فابینگ باعث ایجاد «عدم اطمینان نسبت به ذهنیت» در افراد می‌شود یا خیر؛ یعنی احساسی از ابهام یا دشواری در تفسیر افکار و احساسات دیگران. با ایجاد این احساس عدم اطمینان نسبت به نیت‌های دیگران، فابینگ ممکن است فرد را وادار کند که فابر را به عنوان کسی ببیند که فاقد گرما، فردیت یا صداقت است—ویژگی‌هایی که معمولاً با انسانیت مرتبط هستند.

تحقیقات در این زمینه

محققان سه مطالعه را برای بررسی اثرات فابینگ بر ادراکات اجتماعی انجام دادند.

مطالعه اول

در اولین مطالعه، هدف این بود که بررسی شود آیا فابینگ با *غیرانسانی‌سازی* در زمینه‌های اجتماعی واقعی مرتبط است یا خیر. محققان داده‌هایی از *سینا ویبو*، یک پلتفرم محبوب شبکه اجتماعی در چین، جمع‌آوری کردند و مجموعه داده‌ای بزرگ شامل ۶۹٬۳۹۹ پست از ۲۰۰ کاربر فعال را مورد بررسی قرار دادند. شرکت‌کنندگان ابتدا پرسشنامه‌ای را برای سنجش میزان احساس “فاب شدن” در زندگی روزمره با استفاده از *مقیاس فابینگ درک‌شده* تکمیل کردند. سپس کاربران نام کاربری ویبوی خود را در اختیار محققان قرار دادند تا به پست‌های آنها دسترسی داشته باشند.

محققان با استفاده از نسخه چینی *فرهنگ لغت ادراک ذهنی* که شامل کلماتی برای بیان ویژگی‌های انسانی مثل احساسات و اراده است، این پست‌ها را تحلیل کردند. آنها نسبت استفاده از کلمات مرتبط با ادراک ذهنی (کلماتی که گرما، فردیت یا احساسات را نشان می‌دهند) را در پست‌های شرکت‌کنندگانی که نمرات بالایی در فابینگ داشتند، با کسانی که نمرات پایین‌تری داشتند، مقایسه کردند. استفاده کمتر از این کلمات نشان‌دهنده تمایل به دیدن دیگران به شکل اشیا یا کمتر انسانی بود.

نتایج نشان داد افرادی که به‌طور مکرر فابینگ را تجربه می‌کنند، تمایل دارند از کلمات کمتری که ویژگی‌های انسانی را منتقل می‌کنند استفاده کنند، که نشان‌دهنده درک بیشتر آنها از دیگران به‌عنوان موجوداتی کمتر انسانی است. این مطالعه اولیه نشان داد که فابینگ با زبان غیر انسانی‌ ساز در یک محیط واقعی مرتبط است و زمینه‌ای را برای مطالعات بعدی فراهم کرد.

مطالعه دوم

بر اساس یافته‌های مطالعه اول، مطالعه دوم تلاش کرد تا تأیید کند که آیا افرادی که بیشتر با فابینگ مواجه می‌شوند، احساس عدم اطمینان بیشتری در ذهنیت دیگران دارند که به نوبه خود باعث می‌شود دیگران را غیرانسانی‌تر تلقی کنند. محققان ۳۰۵ شرکت‌کننده را برای یک نظرسنجی آنلاین جذب کردند. شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌ای را تکمیل کردند که تجربه‌های روزانه فابینگ، احساس عدم اطمینان نسبت به ذهنیت دیگران، تمایل به غیر انسانی‌ سازی و احساس غیرانسانی شدن  را ارزیابی می‌کرد.

تحلیل‌ها نشان داد که افرادی که بیشتر فابینگ را تجربه می‌کنند، سطوح بالاتری از عدم اطمینان ذهنی و به‌تبع آن، تمایل بیشتری به غیر انسانی‌ سازی دیگران دارند. مهم‌تر از آن، عدم اطمینان ذهنی به‌عنوان یک میانجی قابل توجه در ارتباط بین فابینگ و غیرانسانی‌سازی شناسایی شد، در حالی که متا-غیرانسانی‌سازی تأثیر چشمگیری نداشت. این یافته‌ها نشان می‌دهند که افرادی که فابینگ را تجربه می‌کنند، نسبت به حالات درونی دیگران احساس اطمینان کمتری دارند و این موضوع آن‌ها را به غیر انسانی‌ سازی دیگران سوق می‌دهد، نه اینکه احساس غیرانسانی شدن خودشان توضیح‌دهنده آن باشد.

پس از تأیید ارتباط بین فابینگ، عدم اطمینان ذهنی و غیر انسانی‌ سازی در مطالعات اول و دوم، مطالعه سوم با هدف بررسی رابطه علت و معلولی بین این عوامل از یک طراحی آزمایشی استفاده کرد. تعداد ۱۹۸ شرکت‌کننده به‌طور تصادفی به یکی از دو گروه “فابینگ” یا “غیرفابینگ” اختصاص داده شدند. در گروه فابینگ، از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا مکالمه‌ای اخیر را به خاطر بیاورند که در آن فرد مقابل به‌طور مداوم گوشی هوشمند خود را چک می‌کرد. در گروه غیرفابینگ، شرکت‌کنندگان مکالمه‌ای را به خاطر آوردند که در آن فرد مقابل توجه کامل به آن‌ها داشت.

پس از به یاد آوردن این تعامل، شرکت‌کنندگان میزان فابینگ درک‌شده، عدم اطمینان ذهنی و غیر انسانی‌ سازی را با استفاده از همان مقیاس‌های مطالعه دوم گزارش کردند. محققان همچنین اندازه‌گیری کردند که آیا به یاد آوردن تجربه فابینگ احساسات منفی را در شرکت‌کنندگان افزایش داده است یا نه؛ این موضوع در تحلیل‌ها کنترل شد تا اطمینان حاصل شود که تأثیرات بر غیرانسانی‌سازی به‌صرفاً به دلیل حال بد نبوده است.

نتایج نشان داد که شرکت‌کنندگان در گروه فابینگ، سطوح بالاتری از عدم اطمینان ذهنی و غیر انسانی‌ سازی را نسبت به گروه غیرفابینگ گزارش کردند. این یافته‌ها شواهدی ارائه داد که نشان می‌دهد فابینگ به‌طور علّی منجر به افزایش عدم اطمینان نسبت به افکار و احساسات دیگران می‌شود که به نوبه خود باعث ایجاد برداشت‌های غیر انسانی از آن‌ها می‌شود.

مطالعه سوم

مطالعه نهایی که شامل ۲۱۲ شرکت‌کننده بود، به منظور تکرار یافته‌های مطالعات ۱ تا ۳ و بررسی پیامد احتمالی دیگرِ غیرانسانی‌سازی ناشی از فابینگ یعنی افزایش رفتارهای پرخاشگرانه طراحی شد. محققان از یک ویدیوی شبیه‌سازی استفاده کردند که در آن شرکت‌کنندگان یک مکالمه سه‌بعدی بین دو نفر را تماشا می‌کردند.

بسته به گروهی که شرکت‌کنندگان در آن قرار داشتند، فرد مقابل در ویدیو یا به‌طور مداوم گوشی خود را چک می‌کرد (فابینگ) یا به‌طور کامل به طرف مقابل توجه می‌کرد. این شرایط کنترل‌شده بصری به حفظ یکنواختی تجربه بین شرکت‌کنندگان کمک کرد و حالتی نزدیک به تجربه واقعی فابینگ ایجاد کرد.

پس از تماشای ویدیو، شرکت‌کنندگان سطح عدم اطمینان ذهنی، غیر انسانی‌ سازی و میزان فابینگ درک‌شده خود را ارزیابی کردند. برای اندازه‌گیری پرخاشگری، محققان از *عروسک وودو* استفاده کردند که یک ابزار روان‌شناختی رایج است؛ در ادامه، شرکت‌کنندگان عروسک وودویی دریافت کردند که نمایانگر شریک مکالمه بود و از آن‌ها خواسته شد تا هر تعداد پین که می‌خواهند در آن فرو کنند.

شرکت‌کنندگانی که در گروه فابینگ بودند، عدم اطمینان ذهنی و غیر انسانی سازی بیشتری را نسبت به گروه غیرفابینگ گزارش کردند. مهم‌تر از آن، آن‌ها رفتارهای پرخاشگرانه بیشتری نیز نشان دادند که با فرو کردن تعداد بیشتری پین در عروسک وودو مشخص شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که فابینگ نه تنها می‌تواند منجر به برداشت‌های غیرانسانی از دیگران شود، بلکه می‌تواند واکنش‌های خصمانه را نیز برانگیزد و بر پیامدهای اجتماعی منفی ناشی از استفاده به‌ظاهر جزئی از گوشی حین مکالمات تأکید دارد.

نتیجه گیری

محققان نتیجه‌گیری کردند: «فابینگ، به عنوان یک پدیده اجتماعی نوظهور که از استفاده نامناسب از دستگاه‌های موبایل ناشی شده است، روزبه‌روز رایج‌تر می‌شود و پیامدهای روان‌شناختی عمیقی دارد. با این حال، تأثیر آن بر ادراکات و رفتارهای بین‌فردی هنوز تا حد زیادی مورد بررسی قرار نگرفته است. در سه مطالعه، دریافتیم که برداشت‌های ناشی از فابینگ، به غیرانسانی‌سازی منجر می‌شود و عدم اطمینان نسبت به ذهنیت دیگران عامل این اثر است. علاوه بر این، غیرانسانی‌سازی ناشی از فابینگ، به رفتارهای پرخاشگرانه نیز منجر می‌شود.»

آن‌ها افزودند: «یافته‌های ما دانش مرتبط با پیامدهای فابینگ را غنی می‌کند و بر اهمیت کاهش این رفتار برای جلوگیری از عواقب منفی احتمالی آن بر تعاملات بین‌فردی تأکید دارد.»

جمع بندی

با وجود یافته‌های قابل‌توجه این پژوهش، محدودیت‌هایی نیز وجود دارد که باید در نظر گرفته شوند. نخست اینکه این پژوهش بر روی شرکت‌کنندگانی در چین متمرکز شده است؛ بنابراین، نتایج ممکن است در بافت‌های فرهنگی مختلف تفاوت داشته باشد. علاوه بر این، هرچند محققان از داده‌های شبکه‌های اجتماعی، نظرسنجی‌ها و شبیه‌سازی‌های کنترل‌شده برای ارزیابی واکنش‌ها به فابینگ استفاده کردند، ممکن است تعاملات در دنیای واقعی واکنش‌های متفاوتی را ایجاد کنند. پژوهش‌های آینده می‌توانند بررسی کنند که چگونه ویژگی‌های شخصیتی یا عوامل فرهنگی بر واکنش‌ها نسبت به فابینگ تأثیر می‌گذارند و همچنین این رفتار چگونه در روابط نزدیک در مقابل تعاملات اجتماعی معمول تفسیر می‌شود.

این مطالعه با عنوان «گوشی روشن، انسانیت خاموش: فابینگ از طریق عدم اطمینان ذهنی باعث غیرانسانی‌سازی می‌شود»، توسط لیپنگ یین، جیامینگ فنگ، ونجینگ هو، پنگ‌چنگ وانگ و یولونگ یین نگارش شده است.

منبع:

https://www.psypost.org/phubbing-linked-to-dehumanization-and-aggression-in-new-psychology-study/