سوگیری توجهی به معنای تمایل فرد به تمرکز بر برخی چیزها و نادیده گرفتن همزمان سایر چیزهاست. این سوگیری نوعی از سوگیری شناختی است که نه تنها بر آنچه در محیط اطراف خود درک میکنیم تأثیر میگذارد، بلکه تصمیمات ما را نیز بر اساس این ادراکها شکل میدهد.
سوگیری توجه چیست؟
سوگیری توجهی پدیدهای است که در آن افراد به انواع خاصی از محرکها بیشتر توجه میکنند. از آنجایی که ما در محیط اطراف خود با حجم زیادی از اطلاعات حسی مواجه هستیم، ناچاریم برای استفاده بهینه از منابع محدودمان اولویتبندی کنیم که به چه چیزی توجه کنیم.
سوگیری توجهی در بسیاری از موقعیتها میتواند سازگارانه باشد، بهویژه زمانی که با تهدیدها مواجه هستید. این سوگیری به شما کمک میکند به مواردی که در محیط اطرافتان بیشترین خطر را دارند و نیاز به واکنش دارند توجه کنید. با این حال، توجه بیش از حد به چیزهایی که واقعاً تهدید نیستند، میتواند به مشکلاتی مانند تصمیمگیریهای نادرست و اضطراب منجر شود.
ما ممکن است دوست داشته باشیم اینگونه فکر کنیم که هنگام تصمیمگیری همه گزینهها را در نظر میگیریم، اما واقعیت این است که اغلب برخی از گزینهها و نتایج احتمالی را نادیده میگیریم.
تاریخچه سوگیری توجه
یکی از نخستین آزمایشهای سوگیری توجهی در اواسط دهه ۱۹۳۰ معرفی شد. این روش به عنوان آزمون استروپ شناخته میشود. در این نوع آزمایش، از شرکتکنندگان خواسته میشود رنگ یک کلمه چاپشده را نام ببرند. در این آزمایشها، به شرکتکنندگان کلماتی نشان داده میشود که یا از نظر عاطفی منفی هستند یا خنثی.
آزمون استروپ مدت زمانی را که شرکتکننده برای نام بردن رنگ یک کلمه روی کارت نیاز دارد اندازهگیری میکند. برخی از کلمات از نظر عاطفی منفی هستند (مانند “مرگ” یا “کشتن”) و برخی دیگر خنثیاند (مانند “میز” یا “صندلی”). اگر فردی زمان بیشتری برای نام بردن رنگ یک کلمه منفی صرف کند، فرض میشود که آن شخص تحت تأثیر محتوای منفی قرار گرفته است و این تأخیر به سوگیری عاطفی نسبت داده میشود.
چه چیزی باعث سوگیری توجه میشود؟
چرا ما به برخی محرکها بیشتر توجه میکنیم و سایر محرک ها را نادیده میگیریم؟ چند عامل مختلف میتواند در این مسئله نقش داشته باشد:
۱. تأثیرات تکاملی
برخی از کارشناسان بر این باورند که این تمایل ممکن است پایهای تکاملی داشته باشد. نیاکان ما زمانی شانس بیشتری برای بقا داشتند که به جنبههای پرخطر محیط بیشتر توجه میکردند و محرکهایی را که تهدیدی به همراه نداشتند نادیده میگرفتند. این پدیده به عنوان سوگیری توجهی مرتبط با تهدید شناخته میشود.
اگر تا به حال در موقعیتی ترسناک بودهاید و چیزی را تجربه کردهاید که اغلب به آن «دید تونلی» گفته میشود—یعنی زمانی که به شدت آگاه و متمرکز بر یک تهدید خاص شدهاید—احتمالاً میتوانید ببینید که این تمایل چگونه میتواند مفید باشد.
۲. حالات عاطفی
پژوهشگران دریافتهاند که حالات عاطفی میتوانند بر سوگیری توجهی تأثیر بگذارند. افراد مضطرب معمولاً در اوایل فرآیند پردازش اطلاعات، سوگیری توجه را نشان میدهند، در حالی که افراد افسرده اغلب زمانی که محرکها برای مدت طولانیتری ارائه میشوند، این نوع سوگیری را بروز میدهند.
۳. بار شناختی
سوگیریهای توجه همچنین زمانی رخ میدهند که افراد تحت فشار شدید یا درگیر مسائلی هستند که به منابع شناختی زیادی نیاز دارند. در چنین موقعیتهایی، افراد بیشتر احتمال دارد که بر چیزهایی تمرکز کنند که بیشتر جلب توجه میکنند یا نیاز به کمترین تلاش دارند.
۴. انتظارات و تجربیات
انتظارات افراد و تجربیات گذشته آنها نیز میتوانند بر سوگیری توجه تأثیر بگذارند. افراد بیشتر به چیزهایی توجه میکنند که انتظار آنها را دارند یا به آنها علاقهمند هستند، به این معنی که احتمال بیشتری وجود دارد که محرکهای غیرمنتظره یا نامربوط را نادیده بگیرند.
مثالهایی از سوگیری توجهی
برای درک بهتر اینکه سوگیری توجه چگونه میتواند بر ادراکها و رفتارهای شما تأثیر بگذارد، بررسی چند مثال میتواند مفید باشد.
یکی از حوزههایی که میتواند تحت تأثیر توجه سوگیرانه قرار بگیرد، تصمیمگیریهای سیاسی است. در آزمونهای استروپ، افرادی که گرایشهای سیاسی لیبرال دارند، بیشتر به کلماتی با محتوای عاطفی مثبت توجه میکنند، در حالی که افرادی که گرایشهای محافظهکار دارند، بیشتر به کلمات منفی توجه نشان میدهند.
سوگیری توجه همچنین میتواند بر رفتارهای اعتیادآور تأثیر بگذارد. هنگامی که فردی که سیگار میکشد، میل به سیگار دارد، احتمال بیشتری دارد که هنگام مواجهه با کلمات مرتبط با سیگار در آزمون استروپ، زمان واکنش طولانیتری داشته باشد. این تمایل به توجه بیشتر به محرکهای مرتبط با سیگار ممکن است ترک کردن را دشوارتر کند.
تأثیر سوگیری توجه
همانطور که ممکن است تصور کنید، این نوع سوگیری میتواند تأثیر چشمگیری بر فرآیند تصمیمگیری بگذارد و باعث شود افراد انتخابهای نادرست یا غیر دقیق داشته باشند. همچنین، میتواند بر مسیر اختلالات سلامت روان و اثربخشی درمان این اختلالات نیز تأثیر بگذارد.
۱. اختلالات سلامت روان
پژوهشها نشان دادهاند که افراد مبتلا به اختلالات تغذیهای تمایل دارند به محرکهای مرتبط با غذا بیشتر توجه کنند، در حالی که افراد دچار اعتیاد به مواد مخدر، به نشانههای مرتبط با مواد بسیار حساس هستند.
برای افرادی که تلاش میکنند از اختلال تغذیه یا اعتیاد بهبود یابند، این تمایل به توجه به سیگنالهای خاص و نادیده گرفتن سایر نشانهها میتواند فرآیند بهبودی را دشوارتر کند.
۲. خاطرات
سوگیری توجه میتواند بر خاطرات نیز تأثیر بگذارد. از آنجا که افراد ممکن است بیش از حد بر یک محرک خاص متمرکز شوند، ممکن است جنبههای دیگر یک موقعیت را نادیده بگیرند. هنگام به یاد آوردن آن رویداد، خاطرات ممکن است به دلیل این سوگیری تحریف شده، نادرست یا ناقص باشند.
تجربیات آسیبزا، به عنوان مثال، ممکن است تحت تأثیر سوگیریهای توجه قرار بگیرند که نحوه به یادآوری آن وقایع را تحت تأثیر قرار میدهد.
۳. درمان اضطراب
برخی از تحقیقات نشان میدهند که سوگیریهای توجه میتوانند در اثربخشی درمان اضطراب نقش داشته باشند. مواجههدرمانی که یکی از درمانهای اصلی برای اضطراب و فوبیا است، شامل مواجهه تدریجی با منبع ترس میشود تا پاسخ اضطرابی به مرور کاهش یابد.
یک مطالعه نشان داد افرادی که بر چیزهایی که آنها را مضطرب میکند تمرکز میکنند، پس از درمان مواجههدرمانی کاهش بیشتری در اضطراب خود تجربه میکنند.
چگونه از سوگیری توجهی اجتناب کنیم؟
از آنجایی که سوگیری توجه بخشی از نحوه عملکرد مغز است، اجتناب کامل از آن دشوار است. حتی تشخیص این سوگیری میتواند بسیار چالشبرانگیز باشد، زیرا اغلب بهطور خودکار و ناخودآگاه اتفاق میافتد.
با این حال، چند راهکار وجود دارد که ممکن است به کاهش سوگیری توجهی کمک کند. برخی از این راهکارها که میتوانید امتحان کنید شامل موارد زیر است:
۱. ذهن آگاهی را تمرین کنید
ذهن آگاهی شامل آگاهی بیشتر از خود و لحظه حال است. ممکن است به شما کمک کند تا بر سوگیری توجه غلبه کنید و شما را وادار به تمرکز بیشتر بر روی بسیاری از جنبههای مختلف محیط خود کنید، نه فقط جنبههایی که بلافاصله توجه شما را جلب میکنند.
۲. تقویت دریافت کنید
یک مطالعه نشان داد که استفاده از تقویت مثبت، که شامل تمجید از افراد مبتلا به افسردگی به دلیل توجه به محرک های مثبت و نادیده گرفتن محرک های منفی است، می تواند اثرات سوگیری های توجه منفی را به حداقل برساند.از دوستان و عزیزانی که می توانند به شما بازخورد مثبت بدهند کمک بگیرید.
۳. تفکر خود را ارزیابی کنید
قبل از تصمیم گیری، مدتی را به این فکر کنید که آیا به همه عواملی که نقش دارند فکر کافی کرده اید یا خیر. با تجزیه و تحلیل افکار خود، ممکن است متوجه شوید که به انواع خاصی از اطلاعات توجه زیادی می کنید و دیگران را نادیده می گیرید.
منبع:
https://www.verywellmind.com/what-is-an-attentional-bias-2795027
