زوال عقل (دمانس)

زوال عقل یا دمانس (dementia) اصطلاحی است که به مجموعه ای از علائم زوال شناختی اطلاق می شود که در عملکرد روزانه فرد اختلال ایجاد می کند. بیماری آلزایمر نوعی زوال عقل است، اما چندین نوع دیگر نیز وجود دارد. زوال عقل به علائم شناختی اطلاق می شود که ممکن است فرد نشان دهد، مانند از دست دادن حافظه، مشکل در تفکر واضح، مشکل در تمرکز و ناتوانی در کنترل احساسات خود.
این مقاله به تعریف دمانس و همچنین علائم و علل آن می پردازد. همچنین نحوه تشخیص آن و راه هایی که ممکن است به شما کمک کند تا در صورت ابتلا  از نظر جسمی و عاطفی کنار بیایید را به اشتراک می گذارد.

علائم زوال عقل

در حالی که علائم زوال عقل ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، علائم زیر مشخصه آن است:

• گیجی
• مشکل در درک دیگران
• مشکل در خواندن یا نوشتن
• توهم، هذیان یا پارانویا
• سختی در صحبت کردن
• تکانشگری
• از دست دادن علاقه
• از دست دادن حافظه
• قضاوت ضعیف
• مشکلات حرکتی صرف زمان بیشتر برای تکمیل وظایف
• سرگردانی و گم شدن (حتی در مکان های آشنا)

مراحل زوال عقل

علائم زوال عقل اغلب به سه مرحله طبقه بندی می شوند: زوال عقل مرحله اولیه، مرحله میانی و مرحله آخر. معمولاً زمانی که فردی از مرحله اولیه به مرحله آخر می‌رود، به تدریج بدتر می‌شود.

مرحله اولیه

نادیده گرفتن علائم زوال عقل در مراحل اولیه معمول است. در این مرحله، فرد ممکن است دچار فراموشی، از دست دادن زمان و یا گم شدن در مکان‌های آشنا شود. با این حال، فرد مبتلا به زوال عقل در مراحل اولیه به طور کلی هنوز قادر است به طور مستقل عمل کند.

مرحله میانی دمانس

هنگامی که زوال عقل در این مرحله پیشرفت می کند، علائم اغلب آشکارتر می شوند. یک فرد ممکن است رویدادهای اخیر یا نام افراد نزدیک خود را فراموش کند. آنها ممکن است به راحتی گیج شوند، در برقراری ارتباط مشکل داشته باشند و مکرراً سؤال بپرسند.
در این مرحله، فرد ممکن است برای تکمیل وظایف روزانه، مانند کارهایی که شامل بهداشت شخصی است، به کمک نیاز داشته باشد. آنها گاهی تغییرات شخصیتی را نیز تجربه می کنند، شاید راحت تر تحریک شوند. همچنین ممکن است در خوابیدن مشکل داشته باشند.

مرحله آخر دمانس

شدیدترین علائم در مرحله آخر دمانس بروز می کنند. افراد مبتلا به زوال عقل در مراحل پایانی اغلب به یک مراقب تمام وقت نیاز دارند.

این مرحله ممکن است شامل علائم زیر باشد:

• بی اختیاری ادرار یا مدفوع
• هذیان ها (یعنی باور داشتن کسی که “به دنبال آنهاست”)
• توهمات (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند)
• از دست دادن حافظه
• پارانویا (یعنی افزایش سوء ظن به اطرافیانشان)
• کاهش تحرک (مانند مشکل در راه رفتن، بلع، غذا خوردن یا لباس پوشیدن)

تشخیص زوال عقل

یک پزشک احتمالاً یک معاینه فیزیکی، از جمله آزمایش خون، برای تعیین اینکه آیا فرد دارای بیماری دیگری است که ممکن است به علائمی که تجربه می‌کند کمک کند، انجام می‌دهد.
به عنوان مثال، کمبود ویتامین، مشکلات تیروئید و مصرف بیش از حد الکل ممکن است علائمی مانند مشکل در تمرکز و به خاطر سپردن را ایجاد کند و ممکن است با زوال عقل اشتباه گرفته شود. علاوه بر این، پزشک در مورد سابقه پزشکی فرد، اینکه آیا دمانس در خانواده او وجود دارد یا خیر و همچنین در مورد داروهایی که در حال حاضر مصرف می کند (در صورت وجود) سؤال می کند.

متأسفانه هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص زوال عقل وجود ندارد. در نتیجه، پزشکان برای تعیین اینکه آیا زوال عقل موجب علائم شده است یا خیر، به اطلاعات زیادی نیاز دارند. آنها ممکن است موارد زیر را انجام دهند:

اسکن های مغزی:

این اسکن ها شامل سی تی اسکن، تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) یا توموگرافی گسیل پوزیترون (PET) می باشد. اسکن مغز می تواند هرگونه تغییر در ساختار مغز و همچنین سکته مغزی یا تومور را شناسایی کند که در برخی موارد ممکن است باعث زوال عقل شود.

تست های شناختی:

پزشک ممکن است تست هایی را برای حافظه، زبان، مهارت های حل مسئله، تعادل و یا رفلکس ها انجام دهد.

ارزیابی روانپزشکی:

در برخی موارد، یک عامل مربوط به سلامت روان (مانند افسردگی) ممکن است موجب علائمی مثل زوال عقل شود، مانند مشکل در به خاطر سپردن چیزها یا مشکل در تمرکز.

پزشک ممکن است آزمایش خونی انجام دهد که پروتئینی به نام بتا آمیلوئید را اندازه گیری می کند – افراد مبتلا به آلزایمر سطح بالایی از بتا آمیلوئید در خون دارند. همچنین آزمایش‌های ژنتیکی برای اندازه‌گیری خطر ابتلا وجود دارد. با این حال، آزمایش ژنتیک اغلب بر روی افرادی انجام می شود که هنوز علائم زوال عقل را نشان نمی دهند یا در مراحل اولیه هستند. قبل از دریافت این آزمایش باید با یک مشاور ژنتیک مشورت شود. آنها می توانند به شما کمک کنند خود را برای دریافت نتایج آماده کنید، زیرا می تواند از نظر احساسی طاقت فرسا باشد
ممکن است ماه ها طول بکشد تا متخصصان تشخیص رسمی زوال عقل را بدهند. به همین دلیل، اگر اعضای خانواده و عزیزان به ثبت علائم و نشانه‌ها ادامه دهند، مفید است.

علل زوال عقل

زوال عقل نتیجه آسیب به سلول های مغز است. به عنوان مثال، وقتی سلول‌های بخش‌هایی از مغز که تفکر و حافظه را کنترل می‌کنند، آسیب ببینند، این عملکردها دچار اختلال می‌شوند.
محققان هنوز نمیدانند که واقعاً چه چیزی باعث آسیب به این سلول ها می شود. تصور می شود که ژنتیک در ایجاد زوال عقل نقش دارد. با این حال، حتی اگر در خانواده شما وجود نداشته باشد، احتمال مبتلا شدن وجود دارد.

برخی از شرایط سلامتی نیز می توانند باعث زوال عقل شوند، مانند:

• بیماری کروتسفلد جاکوب: یک اختلال عصبی نادر و کشنده
• بیماری هانتینگتون: تجزیه سلول های عصبی مغز
• بیماری پارکینسون: افراد مبتلا به پارکینسون در مراحل آخر ممکن است دچار زوال عقل شوند
• سندرم Wernicke-Korsakoff: کمبود ویتامین B1 که می تواند منجر به خونریزی در مغز شود.

عوامل زمینه ای موثر در ابتلا به زوال عقل

برخی از افراد در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زوال عقل هستند. عوامل خطر زا عبارتند از:

• سن: اکثر افراد مبتلا به این بیماری 65 سال یا بالاتر هستند.
• سابقه خانوادگی: اگر والدین یا خواهر یا برادر فرد مبتلا باشند، خطر ابتلا به این بیماری افزایش می یابد.
• شرایط سلامتی: برخی از شرایط سلامتی – مانند فشار خون بالا و کلسترول بالا – خطر ابتلا به زوال عقل را در فرد افزایش می دهد. آسیب های تروماتیک مغزی (TBIs) نیز
• ممکن است خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش دهد.
• نژاد: به طور متوسط، افراد آفریقایی آمریکایی و اسپانیایی تبار نسبت به سفیدپوستان در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زوال عقل هستند.

انواع زوال عقل

انواع مختلفی از زوال عقل وجود دارد. برخی از رایج ترین عبارتند از:

• بیماری آلزایمر: آلزایمر شایع ترین نوع زوال عقل است. مشخصه آن انحطاط آهسته و پیشرونده سلول های مغز است
• زوال عقل فرونتوتمپورال (FTD): این بیماری زمانی رخ می دهد که آتروفی یا زوال لوب های پیشانی و گیجگاهی مغز رخ می دهد که منجر به تغییر در رفتار و کاهش مهارت های حرکتی می شود.
• زوال عقل با اجسام لویی (LBD): LBD زمانی رخ می دهد که پروتئین آلفا سینوکلئین در مغز رسوب می کند – این رسوبات اجسام لویی نامیده می شوند. در نتیجه تغییرات در مغز منجر به مشکلات حافظه، حرکت و رفتار می شود.
• دمانس عروقی: با کاهش جریان خون به مغز مشخص می شود که منجر به اختلال در توانایی های شناختی و عملکرد اجرایی می شود.
• زوال عقل مختلط: زمانی که فرد در یک زمان به بیش از یک نوع زوال عقل مبتلاست.

درمان زوال عقل

متاسفانه هیچ درمانی برای زوال عقل وجود ندارد. با این حال، تعدادی از گزینه های درمانی، از روان درمانی گرفته تا دارو وجود دارد که به طور بالقوه می تواند به بهبود علائم و کیفیت زندگی برای مبتلایان به این بیماری کمک کند.

۱. روان درمانی

فرد مبتلا به این بیماری به احتمال زیاد طیفی از احساسات مانند تحریک پذیری، افسردگی، اضطراب و بی تفاوتی را تجربه خواهد کرد. درمان شناختی رفتاری (CBT) ممکن است به افراد مبتلا به زوال عقل در مراحل اولیه تا میانی کمک کند تا مکانیسم‌های مقابله سازگارانه را برای پردازش احساسات دشوار، اصلاح افکار منفی و مدیریت رفتار بیاموزند.

خاطره درمانی همچنین ممکن است به ارتقای بهزیستی روانی در افراد مبتلا به زوال عقل کمک کند. در طول خاطره درمانی، یک درمانگر مراجع را تشویق می کند تا خاطرات زندگی خود را به یاد بیاورد. یک خاطره‌ درمانگر ممکن است از فیلم‌ها، ضبط‌ها، عکس‌ها و موارد دیگر برای کمک به یادآوری فرد استفاده کند. این عمل ممکن است برای خلق و خو و شناخت فرد مفید باشد، اگرچه تحقیقات بیشتری برای درک اثرات بلندمدت آن مورد نیاز است.

گفتار درمانی ممکن است مفید باشد، به ویژه هنگامی که این بیماری به تدریج توانایی فرد را برای انجام کارهای روزانه یا استفاده و درک زبان تغییر می دهد.

موسیقی درمانی و هنر درمانی می تواند کیفیت زندگی فرد مبتلا به زوال عقل را بهبود بخشد. به طور کلی درگیر شدن در فعالیت های لذت بخش می تواند به تقویت خلق و خوی کمک کند و خروجی مفیدی باشد.

۲. داروها

سازمان غذا و دارو (FDA) تعدادی از داروهای مختلف را برای درمان زوال عقل تایید کرده است. البته شایان ذکر است که بیشتر این داروها به طور خاص برای بیماری آلزایمر طراحی شده اند.

مهارکننده های استیل کولین استراز

مهارکننده های استیل کولین استراز که برای درمان دمانس تایید شده اند عبارتند از:

• آریسپت (دونپزیل)
• اکسلون (ریواستیگمین)
• رازادین (گالانتامین)

این داروها برای کاهش زوال شناختی در افراد مبتلا به زوال عقل طراحی شده اند. مانند هر دارویی، عوارض جانبی احتمالی مرتبط با مهارکننده های استیل کولین استراز مانند تهوع، استفراغ و بی خوابی وجود دارد. کسانی که از بیماری هایی مانند بیماری های تنفسی یا اختلالات تشنج دارند باید در مصرف این داروها احتیاط کنند.

آنتاگونیست های گیرنده NMDA

آنتاگونیست های گیرنده NMDA (N-methyl-D-aspartate) مانند Namenda (ممانتین) گاهی برای افراد مبتلا به بیماری آلزایمر تجویز می شود. ممانتین ممکن است توانایی های تفکر فرد مبتلا به آلزایمر را بهبود بخشد. با این حال، این یک درمان نیست و از زوال شناختی آینده جلوگیری نمی کند. عوارض جانبی آنتاگونیست های گیرنده NMDA شامل سردرد، یبوست و سرگیجه است.

آدوهلم

یک درمان داخل وریدی به نام Aduhelm (aducanumab) برای درمان اختلالات شناختی خفیف (MCI) یا مرحله زوال عقل خفیف آلزایمر مورد تایید FDA است. این درمان پلاک های آمیلوئید را که تصور می شود به زوال شناختی کمک می کند، هدف قرار داده و حذف می کند.
برخی از بیمارانی که Aduhelm را دریافت کرده‌اند، حافظه و توانایی زبان و همچنین پیشرفت‌هایی در انجام وظایف مستقل داشتند. با این حال، پزشک ابتدا باید واجد شرایط بودن بیمار را با تجزیه و تحلیل مایع مغزی نخاعی یا توموگرافی انتشار پوزیترون (PET) تعیین کند.
عوارض جانبی Aduhelm شامل ریز خونریزی ها (خون در بافت مغز)، سیدروز سطحی (آهن اضافی در مغز و نخاع)، سردرد، افتادن، اسهال، وضعیت های ذهنی تغییر یافته و ناهنجاری های تصویربرداری مرتبط با آمیلوئید (ARIA) بود. ARIA شامل تورم موقت مغز است.

داروهای ضد افسردگی و ضد روان پریشی

63 درصد از بیماران مبتلا افسردگی را تجربه می کنند. پزشک ممکن است یک داروی ضد افسردگی را با دوز پایین توصیه کند، مانند یک مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) مانند Lexapro (اسکیتالوپرام).
با این حال، FDA هشدار جعبه سیاهی برای افراد مبتلا به این بیماری صادر کرد که داروهای ضد روان پریشی غیر معمول مانند ریسپردال (ریسپریدون) و سروکل (کوتیاپین) مصرف می کنند. به خصوص در افراد مسن مبتلا ، خطرات مصرف داروهای ضد روان پریشی شامل سکته مغزی، نارسایی قلبی و حتی مرگ می شود.
فرد مبتلا به زوال عقل که داروی ضد روان پریشی مصرف می کند باید تحت نظارت دقیق پزشکی باشد و فقط باید برای مدت کوتاهی مانند چند هفته از داروی ضد روان پریشی استفاده کند.

مقابله با زوال عقل

زندگی با زوال عقل نه تنها برای فرد بلکه برای عزیزانش نیز دشوار است. با این حال، منابعی وجود دارد که می توانند کمک کننده باشند. گاهی صحبت کردن با متخصصان مختلف، مانند یک پزشک، یک مددکار اجتماعی، و یا یک درمانگر، می تواند به شما در درک بهترین روش مدیریت زوال عقل کمک کند.

۱) سبک زندگی

در حالی که فرد مبتلا به این بیماری در مراحل اولیه به طور کلی می تواند به طور مستقل عمل کند اما با پیشرفت وضعیت آنها تغییراتی در زندگی ایجاد می شود. اگر عزیز شما مبتلا به زوال عقل است، ممکن است بخواهید یک مراقب استخدام کنید که بتواند در انجام کارهای روزانه به او کمک کند.
همچنین حائز اهمیت است که شما و یا مراقب وضعیت آنها را کنترل کنید تا آنها را ایمن نگه دارید. به عنوان مثال، توانایی آنها در رانندگی باید به طور منظم ارزیابی شود تا در خطر نباشند (یا سایر رانندگان را در جاده در معرض خطر قرار ندهند).
اغلب مفید است که افراد مبتلا به دمانس خفیف تا متوسط در فعالیت های اجتماعی شرکت کنند که می تواند به رفاه آنها کمک کند. گروه‌های حمایتی ممکن است مفید باشند، به‌ویژه آنهایی که برای افراد مبتلا به زوال عقل یا افرادی که دچار زوال شناختی هستند.

۲) رژیم غذایی و ورزش

برای فرد مبتلا بهاین بیماری داشتن یک رژیم غذایی که به سلامت مغز کمک می کند مهم است. برای مثال رژیم مدیترانه ای است که بر میوه ها و سبزیجات – به ویژه سبزیجات برگ دار – تمرکز دارد. ورزش نیز مهم است، ورزش هایی مانند پیاده روی، شنا یا وزنه برداری. رژیم غذایی و ورزش می تواند به حمایت از سلامت جسمی و روانی فرد مبتلا به دمانس کمک کند.
با این حال، افراد مبتلا به دمانس در مراحل میانی تا پایانی باید هنگام انجام فعالیت های بدنی تحت نظر باشند. از هر چیزی سخت یا ناامن باید اجتناب کرد.

۳) مراقبت

اگر شما مراقب یکی از عزیزان مبتلا به زوال عقل هستید، مهم است که با پزشک او در تماس نزدیک باشید تا درک کاملی از چالش های سلامتی که عزیزتان با آن روبرو خواهد شد، داشته باشید. همچنین گروه های حمایتی برای اعضای خانواده و مراقبان مبتلایان به دمانس وجود دارد. شما می توانید گروه های محلی را از طریق انجمن آلزایمر پیدا کنید.
اگر تصمیم بگیرید که مراقب عزیزتان نباشید، اشکالی ندارد. در واقع، انتخاب یک مراقب یا محل اقامت عزیزتان در یک مرکز نگهداری از بیماران می‌تواند به شما کمک کند تا بهتر از او به عنوان عضو خانواده و دوستشان حمایت کنید و استرسی که ممکن است از مراقبت از او احساس کنید را کاهش دهید. با یک پزشک یا مددکار اجتماعی در مورد جایگزین های بالقوه مراقبت صحبت کنید.

منبع:

https://www.verywellmind.com/what-is-dementia-5184552