طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره ها مضامین یا چارچوب های گسترده ای هستند که از طریق آنها فرد روابط، خود یا جهان خود را درک می کند. طرحواره درمانی با هدف پرداختن به طرحواره های ناسازگار است که می تواند به شرایط سلامت روان کمک کند.

روانشناس جفری ای یانگ در ابتدا طرحواره درمانی را برای درمان اختلالات شخصیت توسعه داد، اما درمانگران از آن زمان برای مدیریت طیف وسیعی از شرایط از آن استفاده کردند.

طرحواره درمانی از حوزه های دیگر روانشناسی مشتق می شود که شامل عناصر تئوری دلبستگی، درمان شناختی رفتاری (CBT) و غیره است.

طرحواره درمانی چیست؟

طرحواره درمانی نوعی گفتگو درمانی است که بر طرحواره ها تمرکز دارد. طرحواره ها چارچوب ها یا سیستم های اعتقادی هستند که از طریق آنها افراد خود و دنیای اطرافشان را درک می کنند.

پزشکان بر این باورند که افراد در دوران کودکی، به ویژه در خانواده و محیط نزدیک خود، شروع به شکل‌دهی طرحواره‌ها می‌کنند. این طرحواره ها سپس افکار، احساسات و رفتار را نشان می دهند.

طرحواره های ناسازگار نامتعادل یا غیر واقعی هستند. به عنوان مثال، یک کودک ممکن است یاد بگیرد که باید همیشه کامل باشد، یا اینکه هرگز نمی تواند به کسی اعتماد کند. این عوامل ممکن است به اضطراب یا سایر شرایط سلامت روان کمک کند.

طرحواره های ناسازگار می توانند به دلیل سوء استفاده یا بدرفتاری ایجاد شوند، اما می توانند به دلایل خوش خیم نیز ایجاد شوند، مانند احساس متفاوت بودن کودک با خواهر و برادر.

طرحواره درمانی چه می کند؟

طرحواره درمانی با هدف جایگزینی تدریجی طرحواره های ناسازگار با طرحواره های سالم تر است تا فرد پریشانی عاطفی کمتری را تجربه کند. این ممکن است به آنها در عزت نفس، روابطشان با دیگران و عملکرد روزانه کمک کند.

طرحواره درمانگران بر اساس نیازهای عاطفی کودکان در طول رشد، طرحواره های ناسازگار را به پنج دسته کلی یا “حوزه” سازماندهی می کنند، هنگامی که طرحواره های ناسازگار شکل می گیرند، از برآورده شدن این نیازها توسط کودکان جلوگیری می کنند:

حوزه اول: انفصال و طرد

کودکان با این طرحواره ها می توانند احساس کنند که دیگران قابل اعتماد، مراقبت یا امن نیستند. این ممکن است از یک محیط خانه که سرد، ناپایدار یا توهین آمیز است ناشی شود.

طرحواره هایی که در این حیطه قرار می گیرند عبارت اند از:

رها شدن – بی ثباتی، که در آن افراد احساس می کنند دیگران آنها را ترک خواهند کرد
بی اعتمادی – بدرفتاری، که در آن فرد احساس می کند دیگران او را آزار می دهند، تحقیر می کنند یا فریب می دهند.
محرومیت عاطفی، که در آن فرد احساس می کند دیگران به اندازه کافی از او حمایت نمی کنند یا دوستش ندارند
نقص داشتن – شرم، که باعث می شود فرد احساس کند که بد یا حقیر است
انزوا – بیگانگی اجتماعی، که باعث می شود فرد احساس کند به آن جامعه تعلق ندارد

حوزه دوم: خودگردانی و عملکرد مختل

این طرحواره ها در مورد توانایی یک فرد برای زنده ماندن یا عملکرد است. ممکن است ناشی از محیط خانه باشد که بیش از حد محافظ است یا به ایجاد اعتماد به نفس کودک کمکی نمی کند.

این طرحواره ها عبارتند از:

وابستگی – بی کفایتی، که در آن فرد احساس می کند نمی تواند به تنهایی از عهده چالش ها برآید
آسیب پذیری در برابر آسیب یا بیماری، زمانی است که فرد معتقد است یک رویداد فاجعه بار را تجربه خواهد کرد.
گرفتار – خود تحول نیافته، که با نزدیکی بیش از حد با یکی از عزیزان همراه می شود و باعث می شود فرد احساس کند که بدون او نمی تواند زنده بماند.
شکست، که باعث می شود فرد احساس کند شکست خورده است، شکست خواهد خورد یا اینکه نسبت به دیگران شایستگی کمتری دارد

حوزه سوم: محدودیت های مختل

این طرحواره‌ها از فقدان مرزها یا مسئولیت‌پذیری ناشی می‌شوند. خانواده های این افراد اغلب سهل گیرند و حس برتر بودن کودک را القا می کنند. کودک در این شرایط به دلیل عدم رعایت قوانین توبیخ نمی شود و یا مراقبت، راهنمایی و هدایت کافی را دریافت نمی کند.

طرحواره های این حوزه عبارتند از:

استحقاق – بزرگواری، که در آن فرد معتقد است که نسبت به دیگران خاص یا برتر است
خودکنترلی – خود انضباطی ناکافی، که در آن فرد از کنترل تکانه های خود امتناع می ورزد یا در انجام این کار مشکل دارد.

حوزه چهارم: هدایت شدن توسط دیگران (دیگر جهت مندی)

این طرحواره ها شامل نگرانی بیش از حد برای احساسات دیگران است. آنها اغلب در خانه ای بزرگ شده اند که عشق مشروط در آن حاکم بوده است. این امر باعث می شود کودکان نیازهای خود را سرکوب کنند یا بخشی از شخصیت خود را تأیید کنند.

اطاعت، که در آن فرد احساس می‌کند خواسته‌ها یا نیازهایش کمتر از دیگران اهمیت یا اعتبار دارند.
از خود گذشتگی یا نیاز مفرط به راضی کردن دیگران بدون توجه به هزینه ای که برای خود دارد.
تایید جویی/تشخیص طلبی، تاکید بیش از حد بر کسب تایید یا تناسب دارند.

افراد دارای این طرحواره ها ممکن است هنوز از این که نیازهایشان در اولویت نیست احساس عصبانیت کنند، اما از آن آگاه نباشند.

حوزه پنجم: گوش به زنگی بیش از حد و بازداری

این طرحواره‌ها از میل به کنترل احساسات یا انتخاب‌های خود یا برآوردن قوانین و انتظارات درونی سفت و سخت ناشی می‌شوند. اغلب، این افراد خانواده های سختگیر، انتقادی یا تنبیه کننده داشته اند.

طرحواره های آن عبارتند از:

منفی گرایی/بدبینی، که باعث تمرکز بر جنبه های منفی زندگی می شود
بازداری هیجانی، که در آن فرد احساس می کند باید احساسات خود را پنهان کند تا از شرم یا از دست دادن کنترل جلوگیری کند.
استانداردهای سرسختانه / عیب جویی افراطی، که باعث می شود فرد برای رسیدن به استانداردهای غیر واقعی تلاش کند.
تنبیه، این باور است که افراد، از جمله خود، برای اشتباهات مستحق مجازات های سخت هستند.

حالت های طرحواره درمانی

طرحواره ها چارچوب هایی هستند که مردم از طریق آنها جهان را تفسیر می کنند، حالت های طرحواره حالت های احساسی هستند که بر تعاملات روزانه تأثیر می گذارند. در طرحواره درمانی، این حالت ها عبارتند از:

حالت کودک، که شبیه احساس یک فرد در دوران کودکی است
حالت والدین، به نظر شبیه رفتار بزرگسالان با آنها در دوران کودکی است
حالت بزرگسالی که سالم و متعادل است

بسته به تجربیات یک فرد، حالت کودک یا کودک درونی او ممکن است:

• آسیب پذیر
• عصبانی
• تکانشی/بی انضباط
• خوشحال

به طور مشابه، حالت‌های والدین شبیه یک یا چند مراقب یا شخصیت در کودکی یک فرد است. ممکن است به این صورت باشد:

• مطالبه گر یا انتقادی
• تنبیهی

همچنین حالت های مقابله ای وجود دارد که نحوه واکنش فرد به پریشانی را توصیف می کند که عبارتند از:

جبران کننده بیش از حد، که در آن فرد نیازهای برآورده نشده خود را با اغراق، دستکاری یا طغیان جبران می کند.
تسلیم سازگار، که در آن فرد نیازهای خود را تسلیم می کند تا از طرد، انتقاد یا تنبیه اجتناب کند.
محافظ جدا شده، که در آن شخص خود را از احساسات خود و دیگران جدا می کند

در مقابل، حالت بزرگسال سالم یک واسطه است. این حالت کودک را پرورش می دهد و تنظیم می کند، تأثیر حالت والدین را تعدیل یا کاهش می دهد، و حالت های مقابله ناسالم را تنظیم یا محدود می کند. در نهایت، دیدگاه متعادل یک بزرگسال سالم می تواند جایگزین طرحواره های ناسالم شود.

کاربردها و فواید طرحواره درمانی

هدف اولیه طرحواره درمانی، درمان اختلالات شخصیت بود، اما امروزه درمانگران از آن برای طیف وسیعی از شرایط استفاده می کنند.

در یک بررسی سیستماتیک در سال 2021، محققان به شش مطالعه قبلی که شامل افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-اجباری، اختلال استرس پس از سانحه یا اختلال اضطراب فراگیر بود، پرداختند.

تجزیه و تحلیل نشان داد که طرحواره های ناسازگار ممکن است در اختلالات اضطرابی نقش داشته باشند و طرحواره درمانی می تواند به تسکین علائم کمک کند. اما نویسندگان هشدار می دهند که تحقیقات بیشتری لازم است.

در یک مطالعه در سال 2021، محققان، طرحواره درمانی را برای افراد مبتلا به اختلالات شخصیتی که مرتکب جنایات خشونت آمیز نیز شده بودند، امتحان کردند. یک گروه، درمان استاندارد و گروه دیگر طرحواره درمانی دریافت کردند.
اگرچه هر دو گروه بهبود یافتند، اما گروه طرحواره درمانی بهبودهای بیشتری از جمله سطوح بالاتر توانبخشی و سطوح پایین‌تر علائم اختلال شخصیت را نشان داد.

طرحواره درمانی در مقابل CBT

CBTCBT یک شکل بسیار تحقیق شده از روان درمانی است. بر تغییر الگوهای فکری غیرمفید به منظور جلوگیری از احساسات ناراحت کننده یا رفتار غیر مفید تمرکز می کند. این شبیه طرحواره درمانی است، اما دانشمندان CBT را به طور گسترده‌تری مورد مطالعه قرار داده‌اند.

CBT تمایل دارد بیشتر بر مشکلات زمان حال تمرکز کند تا تجربیات گذشته. تأثیرات دوران کودکی یا آسیب های گذشته را نادیده نمی گیرد، اما کاوش در آنها اولویت اصلی نیست. در عوض، بر آموزش مهارت های عملی برای مدیریت علائم در زندگی روزمره تمرکز دارد.

برای برخی، این یک مشکل به حساب نمی آید، اما افرادی که علائم طولانی مدت یا پایدارتری دارند ممکن است ترجیح دهند که علل اصلی را از طریق نوع دیگری از درمان برطرف کنند.

منبع:

https://www.medicalnewstoday.com/articles/schema-therapy#find-a-therapist